🌟 👉ตัวอย่างเนื้อหา วิชาการพยาบาลผดุงครรภ์

เว็บไซต์:	ระบบฝึกทำข้อสอบใบประกอบวิชาชีพพยาบาล
รายวิชา:	🆓🌟ทดสอบฟรี🌟 👉ฝึกทำข้อสอบใบประกอบวิชาชีพพยาบาล👈
Book:	🌟 👉ตัวอย่างเนื้อหา วิชาการพยาบาลผดุงครรภ์

Printed by:	บุคคลทั่วไป
Date:	วันศุกร์, 5 มิถุนายน 2026, 4:16AM

สารบัญ

1. หน่วยที่ 1.บทบาทของผดุงครรภ์

1. หน่วยที่ 1.บทบาทของผดุงครรภ์

บทที่ 1: บทบาทของผดุงครรภ์

มาตรฐานวิชาชีพ ประเทศไทย และ องค์การอนามัยโลก (WHO)

🤰 1. ระยะก่อนและระหว่างตั้งครรภ์

🇹🇭 บริบทประเทศไทย

เตรียมตัวก่อนแต่ง: วางแผนครอบครัว
ANC คุณภาพ: กระตุ้นให้ฝากครรภ์สม่ำเสมอตามเกณฑ์
ประเมินความเสี่ยง: คัดกรองภาวะแทรกซ้อน ให้วัคซีนตามนโยบาย
โภชนาการ: ส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่

🌐 มาตรฐาน WHO

คำแนะนำชีวิตสมรส: การใช้ชีวิตคู่และการวางแผนครอบครัว
วางแผนการคลอด: ร่วมกับผู้คลอดและครอบครัว เน้นความสะอาดปลอดภัย
การตรวจเยี่ยม: อย่างน้อย 4 ครั้ง ระหว่างตั้งครรภ์

🏥 2. การดูแลในระยะคลอด

การแยกแยะบทบาทหน้าที่ระหว่างสิ่งที่ "ทำได้" และ "ห้ามทำ"

✅ สิ่งที่ทำได้ (Do's)

ทำคลอดเฉพาะรายที่ครรภ์ปกติ
ตัดฝีเย็บและเย็บซ่อมแซม (ไม่เกิน Second degree tear)
ทำคลอดรกด้วยวิธี Controlled cord traction
ดูแลทางจิตสังคม (Labor support) ให้ครอบครัวมีส่วนร่วม

❌ ข้อห้าม / ส่งต่อ (Don'ts)

ห้ามใช้ คีมสูง (High Forceps)
ห้ามใช้ เครื่องดูดสุญญากาศ (Vacuum)
ห้าม ผ่าตัดคลอด
ห้ามทำคลอดท่าก้นด้วยวิธี Breech extraction
ห้ามให้ยารัดมดลูกก่อนทารกคลอด

⚠️ หมายเหตุสำคัญ: ไม่ NPO (งดน้ำงดอาหาร) / ไม่สวนอุจจาระ / ไม่โกนขน (No Shave perineum) / ไม่เร่งคลอดโดยไม่มีข้อบ่งชี้

🚑 3. ภาวะฉุกเฉินและหัตถการพิเศษ

🔥 กรณีรกค้าง (Retained Placenta)

ทำ Controlled cord traction ได้ 1 ครั้ง หากไม่ออกและฉุกเฉิน ให้ล้วงรกและห้ามเลือด แล้วรีบส่งต่อ

👶 ทารกแรกเกิด

เช็ดตัวให้แห้ง, ดูดเมือก (Suction), ป้ายตา, ดูแลอุณหภูมิ (Warm), ส่งเสริมให้ดูดนมแม่ภายใน 1 ชม. แรก

🎓 หัตถการที่ต้องผ่านการอบรมและรับรองเฉพาะ

พยาบาลผดุงครรภ์จะทำได้ต่อเมื่อได้รับการรับรองแล้วเท่านั้น:

ใส่และถอดห่วงอนามัย
การฝังและถอดยาคุมกำเนิด
การผ่าตัดตาปลา
การเลาะก้อนใต้ผิวหนังที่ไม่เป็นอันตราย
การตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก (VIA)
การจี้ปากมดลูกด้วยความเย็น (Cryotherapy)

เนื้อหาอ้างอิงจากเอกสารประกอบการสอนวิชาการพยาบาลผดุงครรภ์

1.1. บทที่ 1: การดูแลระยะคลอด

บทที่ 1: บทบาทของผดุงครรภ์

ตอนที่ 2: การดูแลระยะคลอด (Intrapartum Care)

"หัวใจสำคัญของการพยาบาลผดุงครรภ์ในระยะคลอด คือการดูแลให้มีความปลอดภัยทั้งมารดาและทารก ภายใต้การเคารพสิทธิของผู้คลอด (Respectful Maternity Care)"

🔄 1. แนวปฏิบัติที่เปลี่ยนไป (Evidence-Based Practice)

ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลก (WHO) และสภาการพยาบาล ได้ปรับลดหัตถการที่ไม่จำเป็นเพื่อให้การคลอดเป็นธรรมชาติที่สุด:

⛔ แนวปฏิบัติเดิม (เลิกใช้/ลดละ)

Routine Shave: โกนขนอวัยวะเพศทุกราย
Routine Enema: สวนอุจจาระทุกราย
NPO: งดน้ำงดอาหารทุกราย
IV Fluid: ให้สารน้ำทางหลอดเลือดดำเพื่อเร่งคลอดโดยไม่มีข้อบ่งชี้

✅ แนวปฏิบัติปัจจุบัน (WHO Standard)

No Routine Shave/Enema: ไม่ทำเป็นกิจวัตร ยกเว้นจำเป็น
Nutrition: จิบน้ำหรือทานอาหารอ่อนได้ (Low risk)
Position: อิสระในการเคลื่อนไหว ไม่นอนหงายตลอดเวลา
Support: อนุญาตให้ญาติเฝ้าคลอดได้

👩‍⚕️ 2. ขอบเขตการทำคลอดของพยาบาล

พยาบาลผดุงครรภ์มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายในการดูแล "ครรภ์ปกติ" ดังนี้:

👍 สิ่งที่ทำได้ (Authorized Procedures)

ทำคลอดทารกในรายที่ศีรษะเป็นส่วนนำ (Normal Labor)
ตัดฝีเย็บ (Episiotomy) เมื่อมีข้อบ่งชี้
เย็บซ่อมแซมฝีเย็บ ไม่เกินระดับ 2 (Second Degree Tear)
ทำคลอดรกด้วยวิธี Controlled Cord Traction (CCT)
การดูแลทารกแรกเกิดทันที (Immediate Newborn Care)

🛑 ข้อห้าม / ต้องส่งต่อแพทย์ (Prohibited/Refer)

🚫 ห้ามใช้คีมสูง (High Forceps) 🚫 ห้ามใช้เครื่องดูดสุญญากาศ (Vacuum) 🚫 ห้ามทำคลอดท่าก้น (Breech Extraction) 🚫 ห้ามผ่าตัดคลอด (C-Section) 🚫 ห้ามดันยอดมดลูก (Fundal Pressure) 🚫 ห้ามล้วงรก (ยกเว้นฉุกเฉิน)

⚠️ ข้อควรระวังเรื่องการใช้ยา (Medication Safety)

ห้ามให้ยารัดมดลูก (Oxytocics) "ก่อน" ทารกคลอด และห้ามให้ยาแก้ปวดเข้าช่องไขสันหลังหรือทางหลอดเลือดดำโดยพละการ (ต้องอยู่ภายใต้แผนการรักษาของแพทย์)

← กลับไปตอนที่ 1

ไปทำแบบทดสอบ H5P →

1.2. หัตถการและข้อควรระวัง

บทที่ 1: บทบาทของผดุงครรภ์

ตอนที่ 3: หัตถการพิเศษและข้อควรระวัง

"พยาบาลผดุงครรภ์มีขอบเขตการปฏิบัติงานที่ชัดเจน หัตถการบางอย่างทำได้ทันที แต่บางอย่างต้องผ่านการอบรมเฉพาะทางเพิ่มเติมจึงจะถูกต้องตามกฎหมาย"

🎓 1. หัตถการที่ต้องผ่านการอบรม (Certification Required)

พยาบาลผดุงครรภ์สามารถทำหัตถการต่อไปนี้ได้ "เฉพาะเมื่อผ่านการอบรมและได้รับรองแล้วเท่านั้น":

💊 การวางแผนครอบครัว

การใส่และถอดห่วงอนามัย (IUD)
การฝังและถอดยาคุมกำเนิด (Implant)

🔪 หัตถการกึ่งศัลยกรรม

การผ่าตัดตาปลา (Corn removal)
การเลาะก้อนใต้ผิวหนัง (Excision of benign lumps)

🔬 การคัดกรองมะเร็ง

การตรวจมะเร็งปากมดลูกด้วยน้ำส้มสายชู (VIA)
การจี้ปากมดลูกด้วยความเย็น (Cryotherapy)

🚨 2. การจัดการภาวะวิกฤต (Emergency Care)

กรณี: รกค้าง (Retained Placenta)

ขั้นตอนที่ 1: ทำคลอดรกด้วยวิธี Controlled Cord Traction (CCT) ได้ 1 ครั้ง

⬇ หากรกไม่ออก และมีภาวะวิกฤต/เสียเลือดมาก ⬇

ขั้นตอนที่ 2 (ฉุกเฉินเท่านั้น): อนุญาตให้ล้วงรก (Manual Removal of Placenta) เพื่อช่วยชีวิตและห้ามเลือด แล้วรีบส่งต่อ

👶 3. การดูแลทารกแรกเกิด (Immediate Care)

🛁

Standard Care: เช็ดตัวให้แห้งทันที, ดูดเมือก (Suction) เพื่อเปิดทางเดินหายใจ, ป้ายตาป้องกันการติดเชื้อ, และดูแลให้อบอุ่นป้องกันภาวะอุณหภูมิต่ำ (Hypothermia)

⚖️ กฎหมายควรรู้

การทำหัตถการเกินขอบเขต หรือทำโดยไม่มีข้อบ่งชี้ ถือเป็นความผิดทั้งทางจริยธรรมและกฎหมายวิชาชีพ
พยาบาลต้องประเมินสถานการณ์และ Refer ผู้ป่วยเมื่อเกินศักยภาพเสมอ

← ย้อนกลับไปตอนที่ 2

กลับสู่หน้าหลักบทเรียน ✅

1.3. สรุปบทบาทของผดุงครรภ์

🤰 คู่มือฉบับสมบูรณ์: บทบาทผดุงครรภ์ & มาตรฐานวิชาชีพ

สรุปเข้มกฎหมายไทย และเกณฑ์ WHO | อ่านจบพร้อมสอบและปฏิบัติงานทันที ✨

🌈 1. บทนำ (Introduction)

หัวใจสำคัญของวิชาผดุงครรภ์คือการดูแลความปลอดภัยของ "สองชีวิต" นั่นคือทั้งมารดาและทารกครับ บทบาทของพยาบาลผดุงครรภ์ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การทำคลอดเท่านั้น แต่ครอบคลุมตั้งแต่:

การคัดกรองความเสี่ยงในระยะตั้งครรภ์
การทำคลอดที่ปลอดภัยตามมาตรฐานสากล
การดูแลหลังคลอดเพื่อสร้างสายสัมพันธ์ที่แข็งแรง

การเข้าใจขอบเขตตาม กฎหมายไทย และ มาตรฐาน WHO จะช่วยให้เราปฏิบัติงานได้อย่างมั่นใจและเป็นมืออาชีพที่สุดครับ

🔑 2. เจาะลึกเนื้อหาหลัก (Core Concepts)

⚖️ บทบาทตามกฎหมายไทย (พ.ร.บ. วิชาชีพฯ)

✅ รายที่ปกติ: ผดุงครรภ์ชั้นหนึ่งทำคลอดเองได้เฉพาะรายที่ ตั้งครรภ์ปกติและคลอดปกติ เท่านั้น
🤝 การช่วยแพทย์: ช่วยเหลือแพทย์ในรายที่ผิดปกติ และต้องบันทึกข้อมูล โดย เก็บหลักฐานไว้ไม่น้อยกว่า 5 ปี
💉 หัตถการเบื้องต้น: ให้ภูมิคุ้มกัน, เจาะเลือด, และให้ยาตามคู่มือ (เช่น ยาชา Lidocaine, สารน้ำ)

🌍 มาตรฐาน WHO: "ลูกเกิดรอด แม่ปลอดภัย"

ฝากครรภ์คุณภาพ 5 ครั้ง: ครั้งแรก ก่อน 12 สัปดาห์ และนัดต่อที่สัปดาห์ที่ 20, 26, 32, 38
ส่งเสริมคลอดวิถีธรรมชาติ: อิสระในการเลือก ท่าคลอด (Upright position) และการเคลื่อนไหว
ลดการแทรกแซง: ไม่ตัดฝีเย็บเป็นกิจวัตร (ควร < 10%), ไม่โกนขน, ไม่สวนอุจจาระหากไม่จำเป็น

👩‍⚕️ สมรรถนะพยาบาลผดุงครรภ์ (5 ด้าน)

1. ใช้กระบวนการพยาบาล (องค์รวม) | 2. รักษาสิทธิและจริยธรรม | 3. พัฒนาคุณภาพ (วิจัย) | 4. จัดการดูแลต่อเนื่อง | 5. บันทึกและรายงานตามจริง

🛠️ 3. ขั้นตอนปฏิบัติเมื่อเกิด "ภาวะฉุกเฉิน" (ไม่มีแพทย์)

ประเมินสถานการณ์: หากอันตรายถึงชีวิต ให้ช่วยเหลือเบื้องต้นทันที
ช่วยคลอดฉุกเฉิน: ทำได้ในรายที่ผิดปกติที่ตรวจไม่พบมาก่อน แต่ต้อง รีบส่งต่อ
จัดการรกค้าง: หากเกิน 30 นาที ให้กดมดลูก (Uterine massage) และทำ CCT (Controlled Cord Traction)
ดูแลทารก: หยอด/ป้ายยาฆ่าเชื้อที่ตาทันที ป้องกันหนองใน
ส่งเสริมสัมพันธภาพ: Skin-to-skin ใน 30 นาทีแรก และดูดนมแม่ใน 1 ชั่วโมงแรก

💡 4. เคล็ดลับ & ข้อควรระวัง

🟢 เคล็ดลับ (Tips)

การสื่อสารคือหัวใจ: ใช้ภาษานุ่มนวล สร้างความไว้วางใจ ลดความเจ็บปวดได้
ครอบครัวมีส่วนร่วม: ให้สามีช่วยให้กำลังใจ แม่จะปรับตัวได้เร็วขึ้น
นวดลดปวด: นวดบริเวณก้นกบช่วยได้ (ทฤษฎี Gate Control)

🔴 ข้อควรระวัง (ห้ามทำ!)

ห้ามเด็ดขาด: คีมสูง (High Forceps), เครื่องดูด (V/E), ผ่าคลอดเอง
ห้ามให้ยารัดมดลูก (Oxytocics): ห้ามให้ Methergin ก่อนเด็กคลอดไหล่ เพราะเสี่ยง มดลูกแตก
ห้ามล้วงรกเอง: ถ้าทำ CCT ไม่สำเร็จ ให้รีบส่งต่อแพทย์ ห้ามล้วง (Manual removal)

🏁 บทสรุป (Conclusion)

บทบาทของเราคือ "ผู้คุ้มครอง" ความปลอดภัย โดยใช้ศาสตร์และศิลป์การพยาบาล ยึดกฎหมายเคร่งครัด และพัฒนาตามมาตรฐาน WHO เพื่อให้ทุกการคลอดเป็นประสบการณ์ที่มีความสุขครับ

🚀 สิ่งที่ควรทำต่อไป (Action Plan):

ทบทวนเกณฑ์ Bishop Score ประเมินความพร้อมก่อนชักนำการคลอด
ฝึกทักษะ CCT ให้ชำนาญเพื่อรับมือรกค้าง
เน้นย้ำ สิทธิสตรีตั้งครรภ์ ในการรับข้อมูลและตัดสินใจ

อ้างอิง: พ.ร.บ. วิชาชีพฯ 2528, มาตรฐานสภาการพยาบาล, WHO Guidelines