3. การส่งเสริมการเจริญเติบโตและพัฒนาการตามวัย

พฤติกรรมแสดงของพัฒนาการปกติ

Milestones of Normal Development (0 - 5 เดือน)

พัฒนาการหลักประกอบด้วย 4 ด้าน (หากล่าช้าต้องใช้เครื่องมือคัดกรองก่อนวินิจฉัย)

💪 กล้ามเนื้อมัดใหญ่ (Gross Motor) 🤏 กล้ามเนื้อมัดเล็ก (Fine Motor) 🗣️ ภาษา (Language) 😊 สังคม (Psychosocial)
👶 แรกเกิด (Newborn)
Gross Motor:
นอนแขนขางอ (Flexion), ยกขาขยับได้
Fine Motor:
ตาเคลื่อนแบบตุ๊กตา (Doll's eye), จ้องห่าง 6-9 นิ้ว
Language:
ร้องไห้เสียงดัง
Social:
ยิ้มเองไม่มีความหมาย (Spontaneous smile)
🗓️ 1 เดือน
Gross Motor:
ขาเหยียดออก, คว่ำแล้วยกหัวเล็กน้อย, หันซ้ายขวา
Fine Motor:
กำมือแน่น, มองตามถึงกลางลำตัว (Midline)
Language:
ส่งเสียงดังในลำคอ
Social:
ยิ้มตอบ, เคลื่อนตัวตามเสียง
🗓️ 2 เดือน
Gross Motor:
ชันคอเล็กน้อย, คว่ำยกคอ 45°, ยังมี Head lag (คอตก)
Fine Motor:
มองตาม "เกิน" กลางลำตัว
Language:
ส่งเสียงอ้อแอ้ (Cooing)
Social:
จ้องหน้าและยิ้มตอบ (Social Smile)
🗓️ 3 เดือน
Gross Motor:
ใช้แขนยันอก, ยกคอ 45-90°, Tonic Neck Reflex หายไป
Fine Motor:
เอื้อมคว้า (แต่ไม่จับ), จ้องมือตัวเอง
Language:
ส่งเสียง "อือ-อา"
Social:
ฟังเสียงเพลง
🗓️ 4 เดือน (จุดเปลี่ยนสำคัญ) ⭐
Gross Motor:
คว่ำยกอก 90°, คอแข็งตั้งตรง, เริ่มพลิกคว่ำ
Fine Motor:
มือจับกันกลางลำตัว, คว้าของใส่ปาก
Language:
หัวเราะเสียงดัง (Laugh out loud)
Social:
จำคนเลี้ยงได้ (ดีใจ), จำหน้าแปลกหน้าได้ (ผิดหวัง)
🗓️ 5 เดือน
Gross Motor:
พลิกคว่ำได้คล่อง, จับนั่งได้ชั่วขณะ, ลงน้ำหนักเท้า
Fine Motor:
คว้าจับของได้, จับของ/เท้า ใส่ปาก
Language:
หันหาเสียงเรียก
Social:
เล่นน้ำลาย

💡 จำง่ายๆ สำหรับสอบ: การชันคอ (Head Control)

  • 1 เดือน: หันซ้ายขวาได้นิดหน่อย
  • 2 เดือน: ยกได้ 45° (ยังมี Head lag)
  • 3 เดือน: ใช้แขนยัน (Tonic neck หาย)
  • 4 เดือน: คอแข็งแล้ว (Head steady) นั่งประคองคอไม่ตก

พัฒนาการช่วง 6 เดือน - 6 ปี

Milestones of Normal Development (Part 2)

👶 วัยทารกตอนปลาย (6 - 12 เดือน)

🗓️ 6 เดือน
  • Gross: พลิกคว่ำเป็นหงาย / นั่งมือยันพื้น
  • Fine: เปลี่ยนมือถือของ (Transfer object)
  • Social: เริ่มกลัวคนแปลกหน้า (Stranger Anxiety) / จำหน้าแม่ได้
🗓️ 7 - 8 เดือน
  • Gross: นั่งได้เองหลังตรง / คืบ
  • Fine: หยิบของเข้าปาก / มองหาของตก (Object Permanence เริ่มดี)
  • Lang: พูดเลียนเสียง มามา/ดาดา (ไม่เฉพาะเจาะจง)
🗓️ 9 - 10 เดือน (จุดเน้น!) ⭐
  • Gross: เกาะยืน / คลานเก่ง
  • Fine: Pincer Grasp (นิ้วชี้+โป้งหยิบของ)
  • Social: เล่นจ๊ะเอ๋ (Peek-a-boo) / โบกมือบ๊ายบาย
  • Lang: รู้จักชื่อตัวเอง
🗓️ 11 - 12 เดือน
  • Gross: ตั้งไข่ / เดินเกาะมือเดียว
  • Fine: ชอบขว้างของ / ใส่ของลงขวด
  • Lang: พูดคำโดดได้ 2-3 คำ / เรียกพ่อแม่ได้ถูกต้อง

🧸 วัยเตาะแตะ (Toddler: 1 - 3 ปี)

🗓️ 15 เดือน เดินคล่อง
  • Block: ต่อได้ 3 ก้อน
  • Fine: ขีดเขียน (Scribbling) / หยิบของเล็กใส่ขวด
  • Social: กอดพ่อแม่ / ชี้บอกความต้องการ
🗓️ 18 เดือน วิ่ง/ใช้ช้อน
  • Block: ต่อได้ 4 ก้อน
  • Fine: ลากเส้นดิ่ง (|) / แกะกระดุม
  • Social: ใช้ช้อนกินเอง / เลียนแบบงานบ้าน
🗓️ 2 ปี (พูด 2 คำ) ✌️
  • Gross: กระโดด 2 ขา / เตะบอล / เปิดประตู
  • Block: ต่อได้ 7 ก้อน
  • Lang: พูดประโยค 2 คำติดกัน
  • Social: บอกขับถ่ายได้ (Toilet Training)
🗓️ 2.5 ปี
  • Block: ต่อได้ 9 ก้อน
  • Fine: ลากเส้นดิ่ง/นอน (| —) / วงกลม (O)
  • Lang: รู้ชื่อจริง-เล่น / ใช้คำแทนตัวเอง

🎨 วัยก่อนเรียน (Preschool: 3 - 6 ปี)

อายุ Gross Motor Fine Motor (วาดรูป/ต่อตึก) Language/Social
3 ปี ขี่สามล้อ (Tricycle) 🧱 10 ก้อน / สะพาน
✏️ กากบาท (+) / วงกลม		 ถาม "ทำไม/ใคร" / ใส่รองเท้า/ล้างมือเอง
4 ปี กระโดดขาเดียว / เดินลงสลับเท้า 🧱 ประตู (5 ก้อน)
✏️ สี่เหลี่ยม (⬜) / ตัดกระดาษ		 นับ 1-4 / เล่านิทาน / เล่นกับเพื่อน
5 ปี กระโดดสลับเท้า (Skip) ✏️ คน (6 ส่วน)
✏️ สามเหลี่ยม (บางตำรา)		 นับ 1-10 / บอกสี 4 สี / แต่งตัวเอง
6 ปี เดินต่อเท้า (Tandem) ✏️ สี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด (◇) นับ 1-30 / ผูกเชือกรองเท้า / รู้ซ้ายขวา

🧩 สรุปจำสอบ: พัฒนาการการวาดรูป (Drawing)

| —
2 ขวบ
(เส้นตรง)
➔
◯
2.5-3 ขวบ
(วงกลม)
➔
➕
3 ขวบ
(กากบาท)
➔
⬜
4 ขวบ
(สี่เหลี่ยม)
➔
◇
6 ขวบ
(ข้าวหลามตัด)

(Trick: สี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด วาดยากสุด เพราะต้องใช้มุมเฉียง เด็กโตถึงจะทำได้)

การตรวจคัดกรองพัฒนาการ (Denver II)

Denver Developmental Screening Test

📌 Concept สำคัญ

เครื่องมือนี้ใช้เพื่อ "คัดกรอง (Screening)" เด็กที่มีความเสี่ยงพัฒนาการล่าช้า ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัย (Not Diagnostic) ใช้ประเมินเด็กอายุ 0 - 6 ปี

องค์ประกอบ 4 ด้าน (4 Domains)

Personal-Social
สังคมและการช่วยเหลือตัวเอง
Fine Motor-Adaptive
กล้ามเนื้อมัดเล็ก
Language
ภาษา
Gross Motor
กล้ามเนื้อมัดใหญ่

🧰 อุปกรณ์ (Kit)

  • ไหมพรมสีแดง
  • ลูกเกด
  • กุ๋งกิ๋ง (Rattle)
  • ลูกบาศก์ 1" (4 สี)
  • ขวดแก้วปากกว้าง
  • กระดิ่ง
  • ลูกเทนนิส
  • ดินสอสีแดง
  • ตุ๊กตา + ขวดนม
  • แก้วมีหู
  • กระดาษเปล่า

🧮 การคำนวณอายุ (Age Calculation)

*เด็กเกิดก่อนกำหนด (Preterm) ต้องปรับอายุก่อนเสมอ

ปีเดือนวัน
วันทดสอบ (2560-08-24)25591954
วันเกิด (2558-10-28)-2558-10-28
อายุจริง1926

(หลักการยืม: 1 ปี = 12 เดือน / 1 เดือน = 30 วัน)

การแปลผลรายข้อ (Item Interpretation)

ลากเส้นอายุ (Age Line) ผ่านทั้ง 4 ด้าน แล้วแปลผลจุดตัดดังนี้:

P = Pass F = Fail R = Refuse NO = No Opportunity
ประเภทผลลัพธ์ ตำแหน่งเทียบกับเส้นอายุ ความหมาย
1. Advanced (เร็วกว่าวัย) ทำได้ (P) ในข้อที่อยู่ทาง ขวา ของเส้นอายุ พัฒนาการเกินวัย
2. Normal (ปกติ) Fail/Refuse ในข้อที่อยู่ทาง ขวา ของเส้นอายุ
(หรืออยู่ในช่วง 25-74%)		 ปกติ (เพราะเด็กส่วนใหญ่ก็ยังทำไม่ได้)
3. Caution (ควรระวัง) Fail/Refuse ในข้อที่เส้นอายุผ่านแถบ ทึบ (75-90%) ให้เขียนตัว "C" ท้ายข้อ
4. Delay (ล่าช้า) 🚨 Fail/Refuse ในข้อที่อยู่ทาง ซ้าย ของเส้นอายุทั้งหมด เด็กควรทำได้นานแล้วแต่ทำไม่ได้ (เขียนขีดทึบหลังข้อ)

การแปลผลโดยรวม (Overall)

✅ ปกติ (Normal)

  • ผ่านหมดทุกข้อ
  • หรือมี Caution เพียง 1 ข้อ
  • (ไม่มี Delay เลย)

การดูแล: แนะนำส่งเสริมพัฒนาการตามวัย

⚠️ สงสัย (Suspect)

  • มี Caution ≥ 2 ข้อ
  • หรือมี Delay ≥ 1 ข้อ
  • (เกิดจาก F เป็นหลัก)

การดูแล: กระตุ้นพัฒนาการและ นัดซ้ำ 1-2 สัปดาห์

❓ ไม่สามารถประเมินได้

  • มี Caution/Delay ที่เกิดจาก R (Refuse)
  • เด็กไม่ร่วมมือ/กลัว/ป่วย

การดูแล: นัดมาประเมินใหม่ใน 1-2 สัปดาห์

💡 Tutor's Trick: Delay vs Caution

จำง่ายๆ:
👉 Delay: เส้นอายุอยู่ "ขวาสุด" (เลยแท่งมาแล้ว) แปลว่าเด็กโตกว่าเกณฑ์ที่กำหนด 90% แล้ว แต่ยังทำไม่ได้ = ผิดปกติชัดเจน
👉 Caution: เส้นอายุ "ผ่ากลาง" แถบทึบ (75-90%) แปลว่าเริ่มน่าห่วง แต่ยังไม่ฟันธงว่าช้า